Bu inceleme yazısında sporun ulusal ve uluslararası politikada yarattığı etki, etki örneği olarak ise spor
organizasyonları ve okçuluk sporu ele alınmıştır.
Anahtar Kelimeler: Spor, okçuluk sporu, küreselleşme, siyaset bilimi, politika.
Spor büyük etkisiyle geçmişte ve günümüzde uluslararası ilişkileri şekillendirmiştir, sadece uluslararası
ilişkileri de değil; bireyin düşünce yapısını, desteklediği grupları, yaptığı seçimleri ve hayat tarzını da
etkilemiştir. Hareket; çalışanların bedensel gelişimini sağlamak, sağlıklı toplumlar oluşturmak ve bireyin
kendini inşa etmesi için özendirilmiştir. Spor insan toplumunun gelişimine bağlıdır ve gelişim için
gereklidir. Spor toplumsal birliği sağlayarak kutuplaşmanın önüne geçmektedir.
Geçmişten Günümüze Okçuluk
Ok ve yay tüm dünya tarihinin en gözde, değerli ve iz bırakmış unsurlarındandır. Bilinen savaşların
değişmez bir silahı olan ok ve yay tarihimize siyasi, hukuki ve sosyal pek çok alanda izler bırakmıştır.
Okçuluk tarihi insanlık tarihiyle birlikte başlamıştır ancak tam olarak ne zamandan beri yerleştiği kesin
olarak bilinmemektedir. Buna karşın “ok” un en eski silahlardan, bir spor dalı olarak da “okçuluğun” en
eski spor dallarından olduğunu söyleyebiliriz. İnsanlık ok ile avlanmış, kendini korumuş ve onu kutsal
olarak görmüştür. İnsanlığın günümüze kadar ki varoluşunda okçuluğun önemi büyüktür. Okçuluğun önemi
ve değeri sadece Türk kültüründe değil birçok medeniyette; Antik Mısır ve Hellen dünyasında da karşımıza
çıkmaktadır. Uzak Doğu kültüründe okçuluk saygı gören bir eylemdir, okçuluğun sadece bir atıcılık
olmadığı; vücudu, zihni, aklı ve ruhsal gelişimi sağlayan bir eylem olduğuna inanılıyordu. Antik Mısır’da
okçuluğu sadece asiller yapabiliyordu. Perslerde ise okçuluk hem askeri birliklerin hem de kralları
Darius’un yaptığı bir eylemdir. Med halkında erkek çocuklar beş yaşından yirmi beş yaşına kadar okçuluk
eğitimi alırdı. Med halkı kutsallığından dolayı paralarında ok ve yay kabartmalarına yer vermişlerdir.
Hellen dünyasında okçuluk dendiğinde ise akla ilk gelen medeniyetler Giritliler ve İskitlerdir. İskitler,
Hellen dünyasına ait değildir ancak uzun bir zaman Hellen dünyasında paralı okçuluk hizmeti vermişlerdir.
İskitler, at üzerinde ok atmada ustaydılar. Atın üzerinde geriye dönerek, yatarak, eğilerek ve yukarıya doğru
2
ok atabilirlerdi. Koşan, uçan, kaçan herhangi bir şeyi kolaylıkla vurabilirlerdi. Ustalıkları yüzünden
İskender okçuluk maharetleri yüzünden İskitleri sevmezdi.
Türk Tarihinde Okçuluk
Ok ve yay Türklerde hâkimiyet sembolü olmuştur. Arap kaynakları Türkleri şöyle anlatmaktadır; “Türk,
vahşi hayvana, kuşa, havadaki hedefe, insana, çömeltilmiş veya yere konmuş hayvanlardan hedeflere,
avının üstüne pike yapan kuşlara ok atar. O hayvanını hızlı sürdüğü halde, öne arkaya, sağa ve sola, yukarıya
ve aşağıya ok atar. Harici yayına bir ok koymadan, Türk on tane ok atar. Dağdan inerken veya bir vadinin
içine girerken atını haricinin düz yerde sürdüğünden daha hızlı sürer. Düşmanla karşılaşınca başlangıçta
geri çekilirler. Bununla beraber çok defa geri dönerler. Fakat düşmanı hücuma tamah ettirdikten sonra vuku
bulur. Türk geri döndüğünde ölümcül bir zehir gibidir. Arkasındaki insana önündeki insan gibi okunu isabet
ettirir.”. Okçuluk ilk kez Osmanlı padişahı Fatih Sultan Mehmet döneminde yarışma olarak düzenlenmiştir.
1451-1481 yılları arasında Osmanlı padişahı olan 2. Mehmet zamanında ilk kez okçuluk yarışma kurallarını
hazırlamış ve okçuluk için yarışma sahaları yapılmıştır. İstanbul’un fethinden sonra sultan 2. Mehmet “Ok
Meydanı” olarak adlandırılan okçuluk alanını genişletmiş ve yeni düzenlemelerle daha güzel bir hâle
getirmiştir. Türk tarihinde okçuluk için tekkeler ve eğitim verilen okullar kurulmuştur, “Okçular Tekkesi”
eğitim vermek için kurulan tekkelerden biridir. Türk hükümdarları farklı medeniyetlerin hükümdar ve
yöneticilerine gücün ve kudretin sembolü olarak yay, adaletin ve doğruluğun sembolü olarak ise ok hediye
ederlerdi. Güç ve manipülasyon kavramlarının sadece günümüzde değil geçmişte de bu bağlamda
kullanıldığını görmekteyiz. Ülkemizde modern anlamda okçuluk Atatürk’ün 1930’lu yıllarda Okspor’u
kurmasıyla başlamıştır. Okspor’un kurulması diğer dünya devletlerine modern devlete geçişe yönelik bir
adım atıldığına dair anlamda taşır çünkü spor, ülkelerin modernleşme ve uluslaşmasında önemli bir yere ve
etkiye sahiptir, sporun “birleştirici bir gücü” vardır, uluslararası meseleleri çözmeye yardımcı olmaktadır.
Günümüzde tamamen spor haline gelen okçuluk “Okçuluk Federasyonu’nun kurulmasıyla spor branşı
olarak resmi bir statü kazanmıştır. Bugüne kadar sporcularımız birçok uluslararası yarışmada ferdi ve takım
olmak üzere dereceler kazanmışlardır. Derecelerin yanı sıra sporcularımız yarışmalarda kırdıkları Avrupa,
Dünya ve Olimpiyat rekorları ile dünyanın sayılı sporcuları arasında yer almayı başarmışlardır. Ülkemizin
okçulukta kendi ismiyle bir “ekolü” vardır ve birçok yabancı sporcunun, antrenörün bu ekolü takip ettiğini
söyleyebiliriz. Bir spor branşında ekol yaratmanın zorluğuna rağmen ülkemizin okçulukta ekol sahibi
3
olması bu branşta ne kadar başarılı ilerlediğimizin göstergelerinden birisidir. Türkiye Okçuluk Federasyonu
1987 yılından bu yana her yıl düzenli olarak uluslararası Dünya Kupası niteliğinde ve ortalama 45 ülkenin
katılımıyla gerçekleşen “Altın Ok” yarışmasını düzenleyerek dünya okçuluk ailesini Avrupa’nın sayılı
tesisleri arasında yer alan Antalya Okçuluk Tesislerinde ağırlamanın haklı onurunu yaşamaktadır. Altın Ok
yarışması daha sonraki yıllarda Dünya Kupası adını almıştır. Son yıllarda ise okçuluk ülkemizin hemen
hemen her ilinde yapılmakta ve sporcumuz Mete Gazoz’un uluslararası arenada aldığı derecelerle büyük
ilgi görmektedir, Tokyo 2020 Olimpiyatları’nda aldığı altın madalya ile ülkemizi gururlandırmış ve
“yumuşak güç” ile “spor diplomasisi” açısından ülkemize başarılı, pozitif bir “imaj” çizmiştir.
Sporcularımız başarılarıyla ülkemizin adını duyurmakta, olumlu bir imaj çizmekte, ata sporumuzu devam
ettirmekte ve diğer ülkelerle yapılan anlaşmalara olumlu etki yapmaktadırlar. Bu anlaşmalara ise FITA yani
Uluslararası Okçuluk Federasyonu’nun kurulmasını en iyi örnek olarak verebiliriz. FITA okçuluk sporunu
daha sistemli bir spor haline getirmek için 1931 yılında Belçika, Fransa, Polonya ve İsveç’in öncülüğünde
kurulmuştur, 1933 yılında ise ilk defa Dünya Okçuluk Şampiyonası düzenlenmiştir. Uluslararası Okçuluk
Federasyonu’na ülkemiz 16. üye olarak 1955 yılında katılmıştır (FITA 2012 yılında yaptığı değişiklikle
ismini “World Archery” olarak değiştirmiştir, şu an bu ismi ile devam etmektedir). 2005 yılında yapılan
seçimler sonucunda Türkiye Okçuluk Federasyonu eski başkanı Prof. Dr. Uğur Erdener Uluslararası
Okçuluk Federasyonu Başkanı seçilerek dünya okçuluğunu yönetmektedir.
Okçuluk Sporu ve Etkisi
Okçuluk sporu ve spor organizasyonları dünya genelinde; her renkten, dilden, yaştan, meslekten ve ülkeden
insanı bir araya getirmektedir. Spor; uluslararası organizasyonlarda ülkelerin bir araya gelerek kendi
kültürlerini temsil ettiği ve tanıttığı, kendileriyle alakalı küresel bir “algı” oluşturdukları çok boyutlu
evrensel bir dildir. Bu organizasyonlarda mücadele eden sporcular sadece kendilerini değil aynı zamanda;
ülkelerini, devletlerini ve kültürlerini de temsil etmektedirler. Dünya üzerinde demokrasi, özgürlük vb.
olgulardan bile daha eski ve yaygın olan okçuluk sporu ve spor branşları bu yönüyle siyaset biliminden
ayrılmaz birer yeni aktör, unsurdur ve” küreselleşmenin” en somut örneğidir. Modern çağın en önemli
değişimlerinden biri olan “küreselleşme” toplumsal, ekonomik, siyasal ve sosyo-kültürel birçok alanı ve
devletlerin karar alma mekanizmasını bile etkilemektedir, küreselleşmeyle birlikte toplumun gücü artmıştır.
Spor devletler arasında; barışı, yardımlaşmayı, sağduyuyu artırır ve diğer ülkelere kendini tanıtma,
sürdürülebilir ilişkiler sağlama, hayranlık-bağlılık oluşturma ve bunları geliştirme olanağı sunar. Genişkitleleri bir araya getirdiği ve uluslararası arenada giderek artan önemiyle spor; önemli sosyal ve kültürel
yapı olarak görülmektedir.
Diplomasi Aracı Olarak Sporun Kullanımı
Geçmişte kendini koruma, avlanma, savaşma için kullanılan ve sadece küçük bir azınlığın yapabildiği
okçuluk yerini ulusal, uluslararası ve büyük çaplı spor organizasyonlarına bırakmıştır. Olimpiyat
oyunlarından sonra diğer spor organizasyonlarıyla tüm dünyayı etkilemiştir. 1. Dünya Savaşı ve sonrasında
spor branşları yeni milli kimliklerin oluşturulması sürecinde bir araç olarak da kullanılmıştır, bir spor
kurumunun tanınması bir rejimin tanınması anlamına gelmektedir. Modern spor evrimleşerek
“sosyalleşme” nin yeni formu olmuştur. 1920’li yıllar sporun hem ulusal hem de uluslararası siyaseti
etkilemeye başladığı ve onlar tarafından kullanılmaya başlandığı tarihtir.
“Spor Diplomasisi” bireyleri, diğer devletleri ve aktörleri etkilemek, yönlendirmek için kullandığı bir kamu
diplomasisi aracıdır. Bu çerçevede devletlerin spor ile dış politikada oluşturduğu “imaj” diğer devletlerin
dış politika oluşturma ve yönlendirme kararlarını etkilemektedir. Sporun ve siyasetin iç içe geçmişliği
açıkça görülmektedir, özellikle olimpiyatlarda sadece anlaşma, dostluk ve barışın değil; ülkelerin kendi
çıkarları peşinde koştuğunun, suikast, yaptırım aracı, boykot ve propagandalarında örneği çoktur çünkü
spor uluslararası arenada yapılan bir güç gösterisidir. Başat güç olmak için spor organizasyonlarına ev
sahipliği yapmak; dünyaca tanınmak, söz sahibi ve güçlü olduğunu ifade etmek için en güzel yollardan
biridir. Bu bağlamda 1936 Yaz Olimpiyatları’nı iyi bir örnek olarak verebiliriz. 1936 yılında Berlin’de
düzenlenen bu olimpiyatta açılışı dönemin faşist lideri Adolf Hitler yaptı. Berlin’in Yaz Olimpiyat
Oyunları’na ev sahipliği yaptığı iki hafta boyunca Adolf Hitler, Yahudi karşıtı ve yayılmacı gündemini
gizledi ve pozitif bir imaj çizdi, Oyunlar için Almanya’da olan birçok yabancı ziyaretçiyi etkileme
umuduyla Hitler, Yahudi karşıtı faaliyetlerin bir derece hafifletilmesine izin verdi (buna Yahudilerin
kamuya açık alanlara girmesini yasaklayan işaretler de dahildi). Oyunlar Naziler için propaganda
başarısının yankısı oldu. Yabancı seyircilere Almanya’nın barışçı ve hoşgörülü yüzünü gösterdiler.
5
Ülkemizde olimpiyatlara ev sahipliği yapmak için çaba harcamaktadır, şimdiye kadar bu yapılamasa da
2011 yılında Erzurum’da Dünya Üniversiteler Arası Kış Oyunları ve 2013 yılında Mersin’de Akdeniz
Oyunları’na ülkemiz ev sahipliği yapmıştır. Spor hem dış hem de iç politikada kullanılan önemli bir araçtır.
Siyasiler, siyasi söylemlerinde daha etkili olmak için -dünya genelinde böyledir- başarılı sporcuları ve spor
takımlarını takip etmekte, desteklemektedirler. Başarılı spor geçmişi olan siyasi adayları propaganda aracı
ve reklam yüzü olarak kullanmaktadırlar çünkü yapılan bir araştırmaya göre insanların spor yapması,
sporda başarılı olması diğer insanlarda “karizmatik lider” etkisi bırakmaktadır. Spor ve spor
organizasyonları toplumlara sosyal, kültürel ve ekonomik ilişkiler kurabilmeleri, daha demokratik
olabilmeleri için bir kapı açar, Helenik Oyunlar (1927), Balkan Oyunları vb. örnekleri vardır. “Pinpon
Diplomasisi” de buna güzel bir örnektir.
Ekonomik Getiri
Büyük çaplı spor organizasyonlara ev sahipliği yapmak ve başarılı bir imaj yaratmak için ülkeler gerekli
altyapı ve tesislere sahip olmalıdırlar. “Prestij” sağlama ve iyi imaj için bu çok önemlidir ancak diğer bir
önemli noktasıysa bu organizasyonların ekonomik getirisidir. Organizasyonları izlemeye gelen milyonlarca
seyirci, reklamlardan kazanılan getiriler ve alınan yatırımlarla ev sahibi ülkenin ekonomisine çarpan ve
hızlandırıcı bir etkiyle katkı yapar. Buna güzel bir örnek olarak 1980’lere kadar ev sahibi ülkelere önemli
ölçüde ekonomik yük getirdiği düşünülen olimpiyat organizasyonlarının daha sonra 1984 Los Angeles
Olimpiyat Oyunları ile (215 Milyon sterlin kazanç elde edilmiştir) ev sahibi ülke açısından önemli bir
ekonomik kazanç olduğunu görmekteyiz. Uluslararası spor organizasyonları düzenlemenin ekonomik
etkileri, normal ekonomi halinde ekonomiye girmeyecek fonların ekonomiye girişiyle birlikte ortaya
çıkmaktadır. Bu fon akışı “turist” dediğimiz bölge dışı seyahatçiler dışında yayıncılardan, sponsorlardan,
olimpiyat ailesinden, sporculardan ve devlet adamlarından sağlanmaktadır. Bu yüzden ekonomiye giriş
yapan paranın değeri çarpan ve hızlandırıcı bir değişim yaşayarak ekonomiyi iyileştirir.
Özet
Tüm bu sebeplerden ötürü okçuluk sporu, spor ve spor organizasyonları tüm dünya devletleri için büyük
bir önem taşımaktadır. Bu inceleme yazısında sporun ulusal ve uluslararası politikada oynadığı önemli rolü
ele aldık. Spor, tarih boyunca toplumların kimliklerini oluşturmasından, diplomatik ilişkileri
şekillendirmesine ve ekonomik getirilere yol açmasına kadar çok yönlü etkilere sahiptir. Özellikle okçuluk
6
sporunun tarihsel gelişimi, kültürel bağlamı ve günümüzdeki etkileri incelendi. Okçuluk, hem geçmişteki
savaşlarda bir silah olarak kullanılmış hem de bir spor dalı olarak insanların zihinsel ve fiziksel gelişimine
katkı sağlamıştır. Türk tarihinde okçuluğun önemi ve değeri, sporun toplumların kimliklerini inşa etmedeki
rolünü vurgulamaktadır. Sporun diplomatik ilişkilerdeki etkileri de detaylı bir şekilde ele alındı. Spor
organizasyonları, ülkeler arasında dostluk, barış ve iş birliği oluşturmanın yanı sıra uluslararası ilişkilerde
güç gösterisi aracı olarak da kullanılmaktadır. Spor diplomasisi, ülkelerin uluslararası arenada kendilerini
tanıtmalarına ve ilişkileri geliştirmelerine yardımcı olur. Ekonomik getirilere odaklanıldığında, spor
organizasyonlarının ülkelere ekonomik açıdan büyük katkı sağladığı görülmüştür. Spor organizasyonları
izleyicileri, reklamcılık gelirleri ve yatırımlar sayesinde ev sahibi ülkelerin ekonomilerine olumlu etkiler
yapar. Sonuç olarak, sporun ulusal ve uluslararası politikada önemli bir aktör olduğu ve birçok açıdan
toplumları etkilediği açıkça görülen bir gerçektir. Sporun birleştirici gücü, uluslararası meselelerin
çözümünde önemli bir araç olabilir. Spor organizasyonlarının ev sahipliği yapılması, ülkelerin uluslararası
alanda söz sahibi olmalarını ve olumlu bir imaj çizmelerini sağlayabilir. Spor, sadece fiziksel bir aktivite
değil, aynı zamanda kültürel, siyasi ve ekonomik bir araçtır. Bu nedenle, sporun ulusal ve uluslararası
politikadaki rolü her zaman dikkate alınmalı ve değerlendirilmelidir. Bu bağlamda okçuluk sporu ve spor
branşları;
Sosyal etkileşimi,
Toplumsal bilinci,
Ortak birliğe katılmayı,
Aile bağlarının gelişmesini,
Uluslarüstü iletişim kurmayı,
Millet bilincinin oluşmasını,
Grup gelişimini ve grup başarısını,
Benlik ve aidiyet bilincinin oluşmasını,
Karakter kazanımını ve zihinsel gelişimi,
Bireyin kişisel olarak sağlıklı bir vücuda sahip olmasını, karakter kazanmasını, sabırlı, güçlü veKAYNAKÇA
ABİK D. A., AYTAÇOĞLU A. (11/2018). “Geçmişten Günümüze Okçuluk”, Çukurova Üniversitesi
Türkoloji Araştırma Merkezi, ÇÜTAM Kültür Evi Konuşmaları, 1(2), 28-38.
https://turkoloji.cu.edu.tr/pdf/cutam_kek_02.pdf#page=29
ÖNCEL A. (2018). “Uluslararası Spor Organizasyonlarının Sosyoekonomik Etkileri: 2012 Londra
Olimpiyatları Örneği ve Türkiye için Bir Değerlendirme”, Gümüşhane Üniversitesi, Sosyal Bilimler
Enstitüsü, GÜSBEED Elektronik Dergisi, 9(22), 357-375.
https://www.researchgate.net/publication/323171691_ULUSLARARASI_SPOR_ORGANIZASYONLARI
NIN_SOSYO-EKONOMIK_ETKILERI_2012_LONDRA_OLIMP
GÜNÇAVDI G. (2017). “Karizmatik Liderlik: Alan Yazın Taraması”, Internatıonal Journal of Humanıtıes
and Art Researches, İJHAR, 2(ek sayı), 21-34.
https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/1511052
DEMİRCİOĞLU C. E. (2015). “Karizmatik Liderliğin Yönetsel Açıdan Değerlendirilmesi”, Uluslararası
Akademik Yönetim Bilimleri Dergisi, 1(1), 52-69.
https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/626319
ÖZBEY Ö., DOĞAN D., ÇOLAKOĞLU T. (2021). “Kamu Diplomasisi Aracı Olarak Spor Diplomasisi”,
Spor ve Performans Araştırmaları Dergisi / Journal of Sports and Performance Researches, 2021;12(1), 105-
115.
https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/1495429
SEVAL F. H., KODAMAN T. (2015). “Sporun Uluslararası Politikada Etkisi”, MAKÜ İİBF Dergisi, 2(4),
52-64. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/231893
GÖKLEMEN Y. T. (2019). “Okçuluk Sporuna Katılan Bireylerin Ciddi Boş Zaman Açısından İncelenmesi”,
Akdeniz Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, 2-82.
http://acikerisim.akdeniz.edu.tr/bitstream/handle/123456789/4257/05431.pdf?sequence=1&isAllowed=y
EKMEKÇİ DAĞLI A. Y., EKMEKÇİ R., İRMİŞ A. (2013). “Küreselleşme ve Spor Endüstrisi”, Pamukkale
Journal of Sport Sciences, Vol.4, No.1, Pg:91-117.
https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/191802
ÇIRKA S. (2017). “Küreselleşme Sürecinde Sporun Genel Bir Değerlendirmesi”, ABMYO Dergisi, 45, 127-
https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/749646
KÖSEOĞLU F. N. (2017). “Hellen Dünyasında Ok, Yay ve Okçuluk”, MASROP E-dergisi, 7(8), 13-26.
https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/835199
ÇAVUŞOĞLU B. S. (2011). “Spor Pazarlamasında Ünlü Sporcu Kullanımı”, Uluslararası Hakemli
Akademik Sosyal Bilimler Dergisi, 1(1), 165-180.
8
https://d1wqtxts1xzle7.cloudfront.net/66182128/Spor_Pazarlamas%C4%B1nda_Unlu_Sporcu_Kullan%C4
%B1m%C4%B1-libre.pdf?1617619262=&response-contentdisposition=inline%3B+filename%3DEMPLOYING_OF_FAMOUS_SPORTSMEN_IN_SPORTS.pdf&Ex
pires=1706621886&Signature=gV3evj8rZ~XuyiYS–HW5z~88TxT-s
MUTLU M. (2022). “Uluslararası İlişkilerin Gelişiminde Sporun Rolü: Türk-Yunan İlişkileri Örneği (1930-
1931)”, Ankara Üniversitesi Türk İnkılâp Tarihi Enstitüsü Atatürk Yolu Dergisi/Journal of Atatürk Yolu, 70,
339-354.
https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/2227767
1936 Yaz Olimpiyatları, Hitler yazısı https://encyclopedia.ushmm.org/content/tr/article/the-nazi-olympicsberlin-1936
Türk Milli Takımı yazısı https://socratesdergi.com/yazi/kultur
Okçuluk genel bilgiler https://www.adanagelenekselokculuk.org.tr/
Richard Sennett – Yeni Kapitalizmin Kültürü, basım 2021, 1-144.
Sina Akşin – Yakınçağ Türkiye Tarihi, cilt 1 ve 2.
Ünsal Yücel – Türk Okçuluğu, 2021.
Murat Özveri – Türk Yayı ve Av.
Adam Karpowıcz – Osmanlı Türk Yayları.
Kürşat Aktepe – Okçuluk, basım 2012, 1-222.
